Opublikowano 1 komentarz

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.2

Kiedy właściwie postawić przecinek?

Przecinek w równoważnikach zdań, przed imiesłowami i przed spójnikiem a  

W polskiej interpunkcji żaden znak nie wprowadza takiego zamieszania jak przecinek. Zdarza się, że w tym samym miejscu jeden korektor wstawi przecinek, a inny go usunie. Na szczęście językoznawcy coraz częściej upraszczają zasady interpunkcyjne, ale sprawa wciąż nie jest łatwa, dla pewności warto więc sięgać po wiedzę. Tym razem trzy przykłady użycia przecinka ‒ w równoważnikach zdań, przed imiesłowami i przed spójnikiem a

Przecinek w równoważnikach zdań

Oddzielamy przecinkiem wszystkie równoważniki zdań podrzędnych, które zawierają bezokolicznik (czyli nieosobową formę czasownika), na przykład Wolę pracować w domu, niż jeździć do biura. Zasada ta dotyczy również równoważników wprowadzonych przez spójnik niż

Imiesłowy a przecinek

Imiesłowy przysłówkowe, czyli wyrazy, które kończą się -ąc (śpiewając) oraz -wszy/-łszy (spojrzawszy, usiadłszy), niemal zawsze muszą być wydzielone przecinkiem (wyjątek stanowi imiesłów „wyjąwszy” w znaczeniu ‘oprócz’), bo traktujemy je jak czasowniki.

Przykłady:

Umilkła, wpatrując się w pustą filiżankę po kawie.

Szła, śmiejąc się, a on, widząc to, podśpiewywał.

Zdradziwszy nam, co będzie dalej, zepsuła całą zabawę.

Szli przez las, podśpiewując.

Wielu z nich robi to samo, siedząc podobnie.

Przecinek z imiesłowami przymiotnikowymi (te z końcówkami -ący, -ąca, -ące, -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te, -ony, -ona, -one – mówiony, pisany, czytany garbaty, szokujący) jest trudniej, niby przecinka nie wymagają, chyba że wprowadzają dopowiedzenie:

Przykłady: 

Zachodzące słońce oślepiało siedzących.

Tutaj ciągle bawią się jakieś dzieci, nikomu nieznane.

Przecinek przed spójnikiem a

W najnowszym wydaniu Wielkiego słownika ortograficznego PWN znajdujemy następujące rozstrzygnięcia odnoszące się do tego zagadnienia:
1) Jeśli spójnik a łączy zdania przeciwstawne (a nie jego części), zawsze stawiamy przed nim przecinek, np.
Ledwie wzeszło słońce, a już zrobiło się ciepło.
Ja mówię jedno, a on drugie.
2) Jeśli spójnik a wystąpi w funkcji łącznej (tzn. możliwe jest zastąpienie go przez i), MOŻEMY postawić przed nim przecinek, np.
Spomiędzy zarośli wysunęło się stado łań, a na ich czele szedł jeleń.

Słowniku interpunkcyjnym języka polskiego prof. J. Podrackiego znajdujemy natomiast informację, że przed spójnikiem a łączącym zdania złożone zawsze stawiamy przecinek, niezależnie od tego, czy zdania te mają charakter przeciwstawny, łączny, wynikowy, uzupełniający.

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.1

Opublikowano Dodaj komentarz

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.1

Kiedy postawić przecinek?

Przecinek to znak interpunkcyjny, który przysparza najwięcej trudności, bo oczywiście jest najczęściej używany. Nie będę tłumaczyć wszystkich zasad dotyczących jego użycia. Wybiorę te, w których najczęściej popełniacie błędy i które najczęściej spotykam w różnych tekstach. 

1. Przecinek w zdaniach nadrzędno-podrzędnych. Kiedy mamy zdanie złożone podrzędnie, czyli takie, którego jedna część uzupełnia drugą, na przykład Kiedy stałam w kolejce, ktoś ukradł mi pieniądze, to musimy oddzielić przecinkiem dwa czasowniki „stałam” i „ukradł”!

Przykłady:

Zobacz, ile zrobiliśmy dla ciebie.

Zostań w domu, gdy pada deszcz.

Jeśli teraz wyjdziesz, więcej mnie nie zobaczysz

Gdy przechodziła przez pokój, światło tańczyło.

Ten przecinek nie tylko oddziela dwa czasowniki, ale też zdanie nadrzędne od podrzędnego. 

Przed słowem który stawiamy przecinek, ale gdy słowo to wprowadza zdanie podrzędne, nie kończy się na przecinku przed który – zdanie składowe trzeba domknąć, na przykład Wszystkie dzieci, które grały w piłkę, były bardzo zmęczone. Zasada ta dotyczy też zaimka co, na przykład Wszystko, co przychodzi mi na myśl, już powiedziano. W połączeniach wyrazowych do którego, na którą, na podstawie którego, podczas której, przed którym, w którym, za pomocą której, wprowadzających zdanie składowe, przecinek stawiamy przed całym połączeniem, na przykład Wszyscy, do których mówił, zostali przekonani

Zdanie podrzędne należy więc oddzielać przecinkiem. Jednak gdy nie jest ono rozwinięte (czyli występuje tylko zaimek pytajny), przecinka przed zaimkiem wprowadzającym to zdanie nie postawimy, na przykład Wiem dlaczego; Zapytaj ją gdzie; Zastanawiam się tylko po co.

2. Cofanie przecinka
W połączeniach typu chyba że (żeby), pod warunkiem że, tym bardziej że, jako że, (po)mimo że, zwłaszcza że, dlatego że, tylko że, podczas gdy, w miarę jak, ani też, na wypadek gdyby, wtedy gdy, nawet jeśli, zwłaszcza że (jeśli) przecinek stawiamy przed całym wyrażeniem, a nie na przykład przed „że” czy „jeśli”.

3. Wołacz, czyli gdy się do kogoś zwracamy

Wyrazy w wołaczu (na przykład Cześć, Leno, przywitaj się; Marku, podejdź do tablicy; Nie idź tam, kochanie, bo to zabronione!)zawsze oddzielamy przecinkiem, nawet gdy wołacz zastąpimy mianownikiem i powiemy Serwus, Anatol zamiast Serwus, Anatolu. O przecinku nie zapominamy też w sytuacji, gdy zwrot do adresata znajduje się na końcu zdania (Z pewnością nie, tato; Nie denerwuj mnie, cholero jedna!)

Pisząc maila, również pamiętamy o postawieniu przecinka po zwrocie do adresata, na przykład Drogi Jacku, zapraszamy Cię na uroczystość; Kochani Rodzice, bardzo za Wami tęsknię

4. Przecinek a wtrącenia. Wtrącenie to część zdania, którą można usunąć bez szkody dla treści i należy je wydzielić przecinkiem, myślnikiem lub nawiasem, na przykład Nigdy mnie nie pochwalił, nawet za moje największe osiągnięcia, bo uważał to za zbędne; To się wydarzył, o ile mnie pamięć nie myli, 2 tygodnie temu; Dziewczyny, i Gośka też, tam były

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.2