Opublikowano Dodaj komentarz

Jak nauczyć się ortografii, czyli kilka kłopotliwych słów

Jak nauczyć się ortografii, czyli kilka kłopotliwych słów

Żeby nauczyć się poprawnie pisać, zgodnie z polską ortografią, trzeba czytać. Książki, gazety, jak najwięcej. Dzięki temu zapamiętuje się wiele nowych słów. Nawet jeśli nie opanuje się do perfekcji ortografii, to coś w głowie zostaje po każdej lekturze. Czasami warto też zajrzeć do słownika, żeby upewnić się, jak poprawnie napisać kłopotliwy wyraz. Oto kilka przykładów, które często wielu osobom sprawiają trudności…  

sczerniały, zharmonizować, sczeznąć ‒ pisownia takich wyrazów sprawia trudności. Tymczasem ich pisownia jest FONETYCZNA i unormowana od jakichś stu lat. W Słowniku ortograficznym M. Arzta z początku XX stulecia napisano: „Przedrostek przyimkowy z- (s-) pisać należy fonetycznie, to znaczy, przed spółgłoskami dźwięcznymi przez z-, przed spółgłoskami bezdźwięcznymi przez s-, np. zbierać, zmiatać, zgarniać, zzuć, spadać, sfukać, stratować, skrzyczeć. Uwaga 1. Przed ć przedrostek z-, zgodnie z wymową, piszemy przez ś, np. ściąć, ścierać, ściskać. Uwaga 2. Przed h i s (sz, ś) przedrostek z- piszemy przez z, np. zheblować, zsunąć, zszyć, zsiąść”. 

spod, sprzed, spoza, spośród, spomiędzy ‒ przyimki złożone z samych przyimków pisze się łącznie, np. ponadpoprzezspodspomiędzysponad (Sponad gór świeciło słońce, por. niżej), spozasprzedznadzza, ale: Z ponad (= z więcej niż) stu dwudziestu kandydatek do konkursu Miss Polonia tylko dziesięć przeszło do finału.

supercena, superpromocja, superfacet  ‒ wszystkie rzeczowniki, które łączymy z super-, piszemy łącznie, podobnie jak z mini-, np. minispódniczka.

wziąć – prawidłowy zapis: wziąłem, wzięłam, wzięli, ale wymowa to [wziołem], [wziełam], [wzieli]. Samogłoski nosowe przed l i ł tracą swoją nosowość i są wymawiane jako samogłoski ustne e i o. Błędne wziąść – zamiast wziąć – tworzone jest pod wpływem analogii do takich bezokoliczników, jak: usiąść, trząść, posiąść

Kilka związków frazeologicznych z wyrazem wziąćwziąć sobie coś do serca, wziąć nogi za pas, wziąć coś na warsztat, coś wzięło w łeb, wziąć coś za dobrą monetę, wziąć kogoś na języki.

niepalenie – rzeczowniki odczasownikowe z partykułą „nie” piszemy ŁĄCZNIE, np. niespanie, niejedzenie czy nicnierobienie. 

ostro zakończony, obco brzmiący, nowo przyjęty, dziko rosnący – piszemy rozdzielnie, ale są wyjątki, gdy nazywamy już stałe cechy, np. ciężkostrawne, lekkostrawne, krótkowzroczny czy dalekowidzący. 

Ale są też słowa, które możemy pisać na dwa sposoby, a to zależy od kontekstu. Oto one:

naraz i na raz – w znaczeniu „jednocześnie”, „szybko” i „nieoczekiwanie” piszemy łącznie, np. Naraz ktoś wyskoczył zza krzaków. Pokonuję po kilka schodów naraz.

w znaczeniu ‘na jeden raz’ pisownia rozdzielna, np. Ten lek zażyj na raz. Na raz krzyczymy, na dwa milczymy.

nieraz i nie raz – w znaczeniu „często” pisownia łączna, a w znaczeniu „nie jeden raz” rozdzielna, np. Nie raz, nie dwa, lecz już trzy razy byłem z mamą u lekarza. Zrobię to jeszcze nie raz. Nieraz (w znaczeniu „często”) bywała w trudnej sytuacji finansowej.

Opublikowano Dodaj komentarz

Korekta a redakcja tekstu – czym się różnią?

Korekta a redakcja tekstu – czym się różnią?

Teksty, które mają być opublikowane, zazwyczaj wymagają redakcji i korekty. Ponieważ w codziennym użytkowaniu te terminy najczęściej są stosowane wymiennie, a granica między nimi jest płynna, spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, czym się różnią? 

Czym zajmuje się redaktor, a czym korektor? 

Najprościej rzecz ujmując, redaktor to ktoś, kto redaguje (robi redakcję), a korektor koryguje, czyli robi korektę. Co to jednak oznacza w praktyce? Redaktor poprawia błędy o charakterze gramatycznym, leksykalnym, stylistycznym, składniowym, logicznym i merytorycznym, a korektor zajmuje się błędami ortograficznymi, interpunkcyjnymi i typograficznymi. Redaktor często jest pierwszym czytelnikiem tekstu (poza autorem i tymi, którym ten udostępnił swoje dzieło, żeby wypowiedzieli się na jego temat), dlatego na nim spoczywa obowiązek wyrażenia opinii odnośnie atrakcyjności tekstu dla czytelnika, zapewnienia mu spójności i jednolitości stylistycznej oraz logicznej i merytorycznej. Praca redaktora obejmuje więc szerszy zakres.  

W praktyce oznacza to, że redaktor poprawia błędy przed składem (tzw. I czytanie tekstu), a korektor szczytuje tekst po składzie. Autor ma zawsze wgląd w zmiany przedstawione przez redaktora, nie należy się zatem obawiać, że oddając tekst, traci nad nim kontrolę. Zazwyczaj redakcja przychyla się do weta autora na temat poprawek, chyba że będzie obstawał przy rażących błędach.   

Opublikowano Dodaj komentarz

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.1

Kiedy postawić przecinek?

Przecinek to znak interpunkcyjny, który przysparza najwięcej trudności, bo oczywiście jest najczęściej używany. Nie będę tłumaczyć wszystkich zasad dotyczących jego użycia. Wybiorę te, w których najczęściej popełniacie błędy i które najczęściej spotykam w różnych tekstach. 

1. Przecinek w zdaniach nadrzędno-podrzędnych. Kiedy mamy zdanie złożone podrzędnie, czyli takie, którego jedna część uzupełnia drugą, na przykład Kiedy stałam w kolejce, ktoś ukradł mi pieniądze, to musimy oddzielić przecinkiem dwa czasowniki „stałam” i „ukradł”!

Przykłady:

Zobacz, ile zrobiliśmy dla ciebie.

Zostań w domu, gdy pada deszcz.

Jeśli teraz wyjdziesz, więcej mnie nie zobaczysz

Gdy przechodziła przez pokój, światło tańczyło.

Ten przecinek nie tylko oddziela dwa czasowniki, ale też zdanie nadrzędne od podrzędnego. 

Przed słowem który stawiamy przecinek, ale gdy słowo to wprowadza zdanie podrzędne, nie kończy się na przecinku przed który – zdanie składowe trzeba domknąć, na przykład Wszystkie dzieci, które grały w piłkę, były bardzo zmęczone. Zasada ta dotyczy też zaimka co, na przykład Wszystko, co przychodzi mi na myśl, już powiedziano. W połączeniach wyrazowych do którego, na którą, na podstawie którego, podczas której, przed którym, w którym, za pomocą której, wprowadzających zdanie składowe, przecinek stawiamy przed całym połączeniem, na przykład Wszyscy, do których mówił, zostali przekonani

Zdanie podrzędne należy więc oddzielać przecinkiem. Jednak gdy nie jest ono rozwinięte (czyli występuje tylko zaimek pytajny), przecinka przed zaimkiem wprowadzającym to zdanie nie postawimy, na przykład Wiem dlaczego; Zapytaj ją gdzie; Zastanawiam się tylko po co.

2. Cofanie przecinka
W połączeniach typu chyba że (żeby), pod warunkiem że, tym bardziej że, jako że, (po)mimo że, zwłaszcza że, dlatego że, tylko że, podczas gdy, w miarę jak, ani też, na wypadek gdyby, wtedy gdy, nawet jeśli, zwłaszcza że (jeśli) przecinek stawiamy przed całym wyrażeniem, a nie na przykład przed „że” czy „jeśli”.

3. Wołacz, czyli gdy się do kogoś zwracamy

Wyrazy w wołaczu (na przykład Cześć, Leno, przywitaj się; Marku, podejdź do tablicy; Nie idź tam, kochanie, bo to zabronione!)zawsze oddzielamy przecinkiem, nawet gdy wołacz zastąpimy mianownikiem i powiemy Serwus, Anatol zamiast Serwus, Anatolu. O przecinku nie zapominamy też w sytuacji, gdy zwrot do adresata znajduje się na końcu zdania (Z pewnością nie, tato; Nie denerwuj mnie, cholero jedna!)

Pisząc maila, również pamiętamy o postawieniu przecinka po zwrocie do adresata, na przykład Drogi Jacku, zapraszamy Cię na uroczystość; Kochani Rodzice, bardzo za Wami tęsknię

4. Przecinek a wtrącenia. Wtrącenie to część zdania, którą można usunąć bez szkody dla treści i należy je wydzielić przecinkiem, myślnikiem lub nawiasem, na przykład Nigdy mnie nie pochwalił, nawet za moje największe osiągnięcia, bo uważał to za zbędne; To się wydarzył, o ile mnie pamięć nie myli, 2 tygodnie temu; Dziewczyny, i Gośka też, tam były

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.2

Opublikowano 1 komentarz

Pisownia “nie” z różnymi częściami mowy

Pisownia “nie” z różnymi częściami mowy

„Nie” jest partykułą przeczącą, czyli nieodmienną częścią mowy. Z innymi częściami mowy piszemy ją razem/łącznie albo oddzielnie/osobno. Warto przyswoić sobie kilka zasad, żeby nie popełniać błędów przy jej zapisie. 

PARTYKUŁĘ „NIE” PISZEMY ŁĄCZNIE Z:

 Rzeczownikami, np. nienawiść, niesprawiedliwość, nieuczeń, nieczytanie. 

ALE: • Z nazwami własnymi „nie” zapisujemy z łącznikiem, np. nie-Europejczyk, nie-Warszawa. 

• Przymiotnikami w stopniu równym, np. niezły, niedobry, nieludzki, nieczynny, niepolski. 

• Przysłówkami odprzymiotnikowy w stopniu równym,np. nieciasno, niezależnie, niezdecydowanie. ALE: W przeciwstawieniach „nie” zapisujemy osobno, np. nie dobrze, lecz źle.

• Imiesłowami przymiotnikowymi czynnym (-ący) oraz biernym (-ny, -ty, -ony), np. niemówiący, niezapisany, nieotwarty. ALE: W przeciwstawieniach „nie” zapisujemy osobno, np. nie złamana, ale zwichnięta ręka.

PARTYKUŁĘ „NIE” PISZEMY ODDZIELNIE Z:

• Czasownikami w bezokoliczniku, osobowej formie, nieosobowej formie, a także w postaci imiesłowu przysłówkowego: współczesnego (-ąc), uprzedniego (-łszy, -wszy) i biernego (-no, -to),np. nie zamówił, nie zaproponowaliśmy, nie potrafiono, nie poszedłszy, nie oddawszy, nie czyniąc, nie umyto. 

• Liczebnikami, np. nie dwa, nie drugi, nie ośmioro, nie podwójny. ALE: niejeden (w znaczeniu wielu, niejeden przyjaciel, lub nie jeden, ale dwóch przyjaciół mnie zobaczyło); niewielu, niewiele.

 Zaimkami, np. nie ty, nie mój, nie wszyscy, nie każdy, nie tyle. ALE: nieco, niecoś, niektórzy, niektóry, niejaki = pewien, nieswój = niezdrów.

• Przysłówkami, np. nie bardzo, nie dziś, nie zawsze, nie inaczej. ALE: niezbyt, nieraz (często), niebawem, niekiedy (czasem),  niespełna, niemal lub nieomal, nieopodal.

• Przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym, np. nie gorszy, nie najgorszy, nie najostrzejszy, nie najwyższy. 

• Wyrażeniami przyimkowymi, np. nie od razu, nie bez winy, nie za krótko, nie za głośno. ALE niezadługo (wkrótce).