Opublikowano Dodaj komentarz

Jak nauczyć się ortografii, czyli kilka kłopotliwych słów

Jak nauczyć się ortografii, czyli kilka kłopotliwych słów

Żeby nauczyć się poprawnie pisać, zgodnie z polską ortografią, trzeba czytać. Książki, gazety, jak najwięcej. Dzięki temu zapamiętuje się wiele nowych słów. Nawet jeśli nie opanuje się do perfekcji ortografii, to coś w głowie zostaje po każdej lekturze. Czasami warto też zajrzeć do słownika, żeby upewnić się, jak poprawnie napisać kłopotliwy wyraz. Oto kilka przykładów, które często wielu osobom sprawiają trudności…  

sczerniały, zharmonizować, sczeznąć ‒ pisownia takich wyrazów sprawia trudności. Tymczasem ich pisownia jest FONETYCZNA i unormowana od jakichś stu lat. W Słowniku ortograficznym M. Arzta z początku XX stulecia napisano: „Przedrostek przyimkowy z- (s-) pisać należy fonetycznie, to znaczy, przed spółgłoskami dźwięcznymi przez z-, przed spółgłoskami bezdźwięcznymi przez s-, np. zbierać, zmiatać, zgarniać, zzuć, spadać, sfukać, stratować, skrzyczeć. Uwaga 1. Przed ć przedrostek z-, zgodnie z wymową, piszemy przez ś, np. ściąć, ścierać, ściskać. Uwaga 2. Przed h i s (sz, ś) przedrostek z- piszemy przez z, np. zheblować, zsunąć, zszyć, zsiąść”. 

spod, sprzed, spoza, spośród, spomiędzy ‒ przyimki złożone z samych przyimków pisze się łącznie, np. ponadpoprzezspodspomiędzysponad (Sponad gór świeciło słońce, por. niżej), spozasprzedznadzza, ale: Z ponad (= z więcej niż) stu dwudziestu kandydatek do konkursu Miss Polonia tylko dziesięć przeszło do finału.

supercena, superpromocja, superfacet  ‒ wszystkie rzeczowniki, które łączymy z super-, piszemy łącznie, podobnie jak z mini-, np. minispódniczka.

wziąć – prawidłowy zapis: wziąłem, wzięłam, wzięli, ale wymowa to [wziołem], [wziełam], [wzieli]. Samogłoski nosowe przed l i ł tracą swoją nosowość i są wymawiane jako samogłoski ustne e i o. Błędne wziąść – zamiast wziąć – tworzone jest pod wpływem analogii do takich bezokoliczników, jak: usiąść, trząść, posiąść

Kilka związków frazeologicznych z wyrazem wziąćwziąć sobie coś do serca, wziąć nogi za pas, wziąć coś na warsztat, coś wzięło w łeb, wziąć coś za dobrą monetę, wziąć kogoś na języki.

niepalenie – rzeczowniki odczasownikowe z partykułą „nie” piszemy ŁĄCZNIE, np. niespanie, niejedzenie czy nicnierobienie. 

ostro zakończony, obco brzmiący, nowo przyjęty, dziko rosnący – piszemy rozdzielnie, ale są wyjątki, gdy nazywamy już stałe cechy, np. ciężkostrawne, lekkostrawne, krótkowzroczny czy dalekowidzący. 

Ale są też słowa, które możemy pisać na dwa sposoby, a to zależy od kontekstu. Oto one:

naraz i na raz – w znaczeniu „jednocześnie”, „szybko” i „nieoczekiwanie” piszemy łącznie, np. Naraz ktoś wyskoczył zza krzaków. Pokonuję po kilka schodów naraz.

w znaczeniu ‘na jeden raz’ pisownia rozdzielna, np. Ten lek zażyj na raz. Na raz krzyczymy, na dwa milczymy.

nieraz i nie raz – w znaczeniu „często” pisownia łączna, a w znaczeniu „nie jeden raz” rozdzielna, np. Nie raz, nie dwa, lecz już trzy razy byłem z mamą u lekarza. Zrobię to jeszcze nie raz. Nieraz (w znaczeniu „często”) bywała w trudnej sytuacji finansowej.

Opublikowano Dodaj komentarz

Czym zajmuje się redaktor?

Czym zajmuje się redaktor?

Redaktor dokonuje redakcji tekstu (książki, artykułów w czasopismach, encyklopediach i na stronach WWW, w programach radiowych i telewizyjnych), głosi definicja zaczerpnięta z Wikipedii. Co to jednak znaczy? Kim jest i czym się właściwie zajmuje redaktor? Dla wielu osób to dość zagadkowy zawód, tym bardziej że zakres obowiązków redaktora często różni się w zależności od firmy. 

REDAKTOR OD TEKSTU

Podstawowym zadaniem redaktora, jak podpowiada definicja, jest zredagowanie tekstu książki, gazety, czasopisma, artykułu na stronie internetowej czy w programie telewizyjnym. Najprościej mówiąc, chodzi o poprawienie wszelkich błędów w danej publikacji ‒ logicznych, merytorycznych, językowych i interpunkcyjnych. 

Główne zadania redaktora tekstu

• Dba o poprawność kompozycji i logiczność wywodu. Upewnia się, że tekst ma sens, usuwa zwroty i wyrażenia, które mogą zostać błędnie zinterpretowane. 

• Porządkuje narrację oraz ujednolica tekst stylistycznie – inaczej pracuje się z tekstem naukowym, literackim, popularnonaukowym czy beletrystyką. Za każdym razem dostosowuje język do gatunku i stylu autora.

• Sprawdza, czego brakuje, wyjaśnia niejasności z autorem, skraca

• Poprawia nielogiczności i wszelkie błędy językowe i interpunkcyjne.

REDAKTOR PROWADZĄCY

Inne zadania przypadają w udziale redaktorowi inicjującemu czy prowadzącemu? Redaktor prowadzący nadzoruje proces powstawania książki. Zakres jego obowiązków zależy od wielkości zespołu i organizacji pracy w wydawnictwie. W mniejszych oficynach zazwyczaj opiekuje się książką od pomysłu i negocjacji z autorem/agentem, poprzez samodzielną redakcję językową i nadzorowanie projektu okładki, po wybór papieru i zatwierdzanie książki do druku. W większych lub inaczej zorganizowanych firmach uczestniczy w tym kilka osób, np. sprawdzaniem poprawności składu zajmuje się redaktor techniczny lub ‒ jak bywa coraz częściej ‒ operator DTP. Ale redaktor prowadzący wciąż jest osobą, która „spina” poszczególne etapy pracy i odpowiada za realizację koncepcji książki. 

W niektórych wydawnictwach redaktor prowadzący jest jednocześnie redaktorem inicjującym/nabywającym. To on wyszukuje ciekawe tytuły zarówno na rynku zagranicznym, jak i polskim i robi wszystko, żeby przekonać wydawcę do jego publikacji. 

Opublikowano Dodaj komentarz

Korekta a redakcja tekstu – czym się różnią?

Korekta a redakcja tekstu – czym się różnią?

Teksty, które mają być opublikowane, zazwyczaj wymagają redakcji i korekty. Ponieważ w codziennym użytkowaniu te terminy najczęściej są stosowane wymiennie, a granica między nimi jest płynna, spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, czym się różnią? 

Czym zajmuje się redaktor, a czym korektor? 

Najprościej rzecz ujmując, redaktor to ktoś, kto redaguje (robi redakcję), a korektor koryguje, czyli robi korektę. Co to jednak oznacza w praktyce? Redaktor poprawia błędy o charakterze gramatycznym, leksykalnym, stylistycznym, składniowym, logicznym i merytorycznym, a korektor zajmuje się błędami ortograficznymi, interpunkcyjnymi i typograficznymi. Redaktor często jest pierwszym czytelnikiem tekstu (poza autorem i tymi, którym ten udostępnił swoje dzieło, żeby wypowiedzieli się na jego temat), dlatego na nim spoczywa obowiązek wyrażenia opinii odnośnie atrakcyjności tekstu dla czytelnika, zapewnienia mu spójności i jednolitości stylistycznej oraz logicznej i merytorycznej. Praca redaktora obejmuje więc szerszy zakres.  

W praktyce oznacza to, że redaktor poprawia błędy przed składem (tzw. I czytanie tekstu), a korektor szczytuje tekst po składzie. Autor ma zawsze wgląd w zmiany przedstawione przez redaktora, nie należy się zatem obawiać, że oddając tekst, traci nad nim kontrolę. Zazwyczaj redakcja przychyla się do weta autora na temat poprawek, chyba że będzie obstawał przy rażących błędach.   

Opublikowano Dodaj komentarz

Tą czy tę?

Tą czy tę?

Daj mi (kogo? co?) książkę. Wszędzie chodzę z (kim? czym?) książką.

Jak wynika z powyższych zdań, obie formy są poprawne. Ale forma powinna być używana w bierniku, np. popraw (kogo? co?) klasówkę, uwielbiam (kogo? co?) dziewczynę, a   w narzędniku, np. chodzę z (kim? czym?) książką. Ta zasada nadal obowiązuje i należy jej przestrzegać w piśmie i w normie potocznej, czyli w mowie. Tradycyjną formę biernika coraz częściej zastępuje forma i jest ona dopuszczalna. Tak więc można powiedzieć tą sytuację czy tą książkę, ale nie powiemy już z tę książką czy z tę klasą.

Podaj mi  kredę. Podejdź z kredą.

Oddaj  ściągę. Chodzę z ściągą.

Opublikowano Dodaj komentarz

Bibliografia w pracy naukowej

Bibliografia w pracy naukowej

Bibliografia, czyli pogrupowany i uporządkowany wykaz (alfabetyczny, czasami chronologiczny lub merytoryczny), który umożliwia weryfikację treści oraz odsyła do znawców tematyki i dzieł o podobnej treści.

Pisząc pracę naukową, zawodową, popularnonaukową czy podręcznik, korzystasz nie tylko ze swoich badań, ale czerpiesz informacje i dane z prac innych autorów. Bez względu na sposób korzystania z wyników czyichś prac jesteś zobowiązany do określenia i podania ich dokładnego źródła. Rozwiązaniem zalecanym i najczęściej stosowanym jest grupowanie opisów identyfikujących poszczególne prace i dokumenty na końcu książki w postaci tzw. bibliografii.  

Bibliografia to rozwiązanie wygodne dla czytelnika, bo literaturę przedmiotu znajduje on w jednym miejscu i łatwiej ją analizować. Opis bibliograficzny jest dość sformalizowany, a dane do niego czerpiesz ze strony tytułowej dokumentu lub książki, czyli swojego źródła.

Elementy opisu bibliograficznego

1. Autor. Najczęściej podajesz jego nazwisko i inicjał lub inicjały imienia (po lub przed nazwiskiem). Gdy praca ma więcej niż jednego autora, zaleca się pozostawić nazwisko tylko pierwszego autora.  

2. Tytuł. Jeśli na stronie tytułowej nie podano ani autora, ani nazwy „ciała” zbiorowego, opis bibliograficzny zaczynasz od tytułu. Podajesz go w formie oryginalnej lub transkrybowanej, w pełnym brzmieniu. W przypadku tytułów w językach obcych możesz podawać również tłumaczenie (w nawiasie kwadratowym) i odwrotnie – przy tłumaczeniach jest dopuszczalne zamieszczanie tytułu oryginału. Podtytuł podajesz tylko wtedy, gdy może on mieć dla czytelnika istotne znaczenie. 

3. Współtwórcy. Wymieniasz np. redaktora naukowego, tłumacza z odpowiednimi oznaczeniami (red., red. nauk., oprac., tłum., przeł.). W publikacjach obcojęzycznych stosujesz skróty właściwe dla danego języka, np. ed., hrsg. 

4. Wydanie i numer tomu/części. Kolejność wydania oraz numer tomu/części (po skrócie t. = tom i cz. = część) oznaczasz cyframi arabskimi bez kropek, np. wyd. 3, t. 1 lub cz. 2. Wydania pierwszego nie trzeba opatrywać adnotacją, ale numery tomów i części zaznaczasz zawsze. W publikacjach obcojęzycznych stosujesz oznaczenia właściwe dla danego języka.

5. Miejsce wydania. Jeśli na stronie tytułowej publikacji widnieje kilka miejsc wydania, wybierasz te wyróżnione lub zamieszczasz wszystkie według podanej kolejności, oddzielając je półpauzą bez spacji. W przypadku braku miejsca wydania należy zastosować oznaczenie [b.m.] = bez miejsca.

6. Wydawca. To element fakultatywny, dlatego zaleca się podawać go w skróconej wersji, np. Wyd. BookEdit, lub powszechnie stosowanych skrótowców, np. PIW, czyli Państwowy Instytut Wydawniczy. W przypadku braku wydawcy zastosuj oznaczenie [b.w.] = bez wydawcy.

7. Rok wydania. Zapisywany jest cyframi arabskimi. W przypadku niemożności ustalenia roku wydania zastosuj oznaczenie [b.r.] = bez roku. W opisie przekładu możesz zawrzeć również rok wydania oryginału.

8. Inne. W razie istnienia polskiego przekładu publikacji podajesz dane dotyczące przekładu, a nie oryginału obcojęzycznego. Obowiązuje też jednolita interpunkcja, zgodna z przyjętą w całej publikacji. 

Wzór opisu bibliograficznego książki

autor, tytuł, współtwórcy, numer wydania, numer tomu/części, wydawca, miejsce i rok wydania

PRZYKŁADY

Vlk M.,Kuczera, R., Czy Europa stanie się pogańska?, Kraków 2002.

White H., Poetyka pisarstwa historycznego, red. E. Domańska, M. Wilczyński, Kraków 2010.

Wzór opisu bibliograficznego fragmentu pracy zbiorowej

autor rozdziału, tytuł rozdziału, [w:] autor, tytuł, współtwórcy, numer wydania, numer tomu/części, wydawca, miejsce i rok wydania

PRZYKŁAD

W obliczu śmierci. Zabójstwa osób duchownych w powojennej Polsce (1944−1989),

[w:] Żurek J., Represje karne wobec osób duchownych i konsekrowanych w PRL w latach 1945−1989, KUL, Lublin 2004.

Wzór opisu bibliograficznego artykułu w czasopiśmie

autor artykułu, tytuł artykułu, „nazwa czasopisma” i rok wydania, numer/tom.

PRZYKŁAD

Wylegała A., Badacz z polski na Ukrainie: problemy metodologicze, tekst przyjęty do druku

w „Przeglądzie Socjologii Jakościowej”, lipiec 2013, maszynopis.

Wzór opisu bibliograficznego dokumentu elektronicznego

autor, tytuł , współtwórcy, numer wydania, numer tomu/części, wydawca, miejsce i rok wydania [online]. Dostępny w Internecie: <adres strony internetowej> (data dostępu).

PRZYKŁADY

Jak zacząć pisać książkę? (online), dostęp w Internecie: https://bookedit.pl/jak-zaczac-pisac-ksiazke/ (dostęp: 11.10.2020).

Zysiak A., Historie w historii. Zanim awangarda stanie się kanonem, [w:] „Kultura i Historia” 18/2010, http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/2021 (dostęp: 26.08.2013).