Opublikowano

Jak nauczyć się ortografii, czyli kilka kłopotliwych słów

Jak nauczyć się ortografii, czyli kilka kłopotliwych słów

Żeby nauczyć się poprawnie pisać, zgodnie z polską ortografią, trzeba czytać. Książki, gazety, jak najwięcej. Dzięki temu zapamiętuje się wiele nowych słów. Nawet jeśli nie opanuje się do perfekcji ortografii, to coś w głowie zostaje po każdej lekturze. Czasami warto też zajrzeć do słownika, żeby upewnić się, jak poprawnie napisać kłopotliwy wyraz. Oto kilka przykładów, które często wielu osobom sprawiają trudności…  

sczerniały, zharmonizować, sczeznąć ‒ pisownia takich wyrazów sprawia trudności. Tymczasem ich pisownia jest FONETYCZNA i unormowana od jakichś stu lat. W Słowniku ortograficznym M. Arzta z początku XX stulecia napisano: „Przedrostek przyimkowy z- (s-) pisać należy fonetycznie, to znaczy, przed spółgłoskami dźwięcznymi przez z-, przed spółgłoskami bezdźwięcznymi przez s-, np. zbierać, zmiatać, zgarniać, zzuć, spadać, sfukać, stratować, skrzyczeć. Uwaga 1. Przed ć przedrostek z-, zgodnie z wymową, piszemy przez ś, np. ściąć, ścierać, ściskać. Uwaga 2. Przed h i s (sz, ś) przedrostek z- piszemy przez z, np. zheblować, zsunąć, zszyć, zsiąść”. 

spod, sprzed, spoza, spośród, spomiędzy ‒ przyimki złożone z samych przyimków pisze się łącznie, np. ponadpoprzezspodspomiędzysponad (Sponad gór świeciło słońce, por. niżej), spozasprzedznadzza, ale: Z ponad (= z więcej niż) stu dwudziestu kandydatek do konkursu Miss Polonia tylko dziesięć przeszło do finału.

supercena, superpromocja, superfacet  ‒ wszystkie rzeczowniki, które łączymy z super-, piszemy łącznie, podobnie jak z mini-, np. minispódniczka.

wziąć – prawidłowy zapis: wziąłem, wzięłam, wzięli, ale wymowa to [wziołem], [wziełam], [wzieli]. Samogłoski nosowe przed l i ł tracą swoją nosowość i są wymawiane jako samogłoski ustne e i o. Błędne wziąść – zamiast wziąć – tworzone jest pod wpływem analogii do takich bezokoliczników, jak: usiąść, trząść, posiąść

Kilka związków frazeologicznych z wyrazem wziąćwziąć sobie coś do serca, wziąć nogi za pas, wziąć coś na warsztat, coś wzięło w łeb, wziąć coś za dobrą monetę, wziąć kogoś na języki.

niepalenie – rzeczowniki odczasownikowe z partykułą „nie” piszemy ŁĄCZNIE, np. niespanie, niejedzenie czy nicnierobienie. 

ostro zakończony, obco brzmiący, nowo przyjęty, dziko rosnący – piszemy rozdzielnie, ale są wyjątki, gdy nazywamy już stałe cechy, np. ciężkostrawne, lekkostrawne, krótkowzroczny czy dalekowidzący. 

Ale są też słowa, które możemy pisać na dwa sposoby, a to zależy od kontekstu. Oto one:

naraz i na raz – w znaczeniu „jednocześnie”, „szybko” i „nieoczekiwanie” piszemy łącznie, np. Naraz ktoś wyskoczył zza krzaków. Pokonuję po kilka schodów naraz.

w znaczeniu 'na jeden raz’ pisownia rozdzielna, np. Ten lek zażyj na raz. Na raz krzyczymy, na dwa milczymy.

nieraz i nie raz – w znaczeniu „często” pisownia łączna, a w znaczeniu „nie jeden raz” rozdzielna, np. Nie raz, nie dwa, lecz już trzy razy byłem z mamą u lekarza. Zrobię to jeszcze nie raz. Nieraz (w znaczeniu „często”) bywała w trudnej sytuacji finansowej.

Opublikowano

Czym zajmuje się redaktor?

Czym zajmuje się redaktor?

Redaktor dokonuje redakcji tekstu (książki, artykułów w czasopismach, encyklopediach i na stronach WWW, w programach radiowych i telewizyjnych), głosi definicja zaczerpnięta z Wikipedii. Co to jednak znaczy? Kim jest i czym się właściwie zajmuje redaktor? Dla wielu osób to dość zagadkowy zawód, tym bardziej że zakres obowiązków redaktora często różni się w zależności od firmy. 

REDAKTOR OD TEKSTU

Podstawowym zadaniem redaktora, jak podpowiada definicja, jest zredagowanie tekstu książki, gazety, czasopisma, artykułu na stronie internetowej czy w programie telewizyjnym. Najprościej mówiąc, chodzi o poprawienie wszelkich błędów w danej publikacji ‒ logicznych, merytorycznych, językowych i interpunkcyjnych. 

Główne zadania redaktora tekstu

• Dba o poprawność kompozycji i logiczność wywodu. Upewnia się, że tekst ma sens, usuwa zwroty i wyrażenia, które mogą zostać błędnie zinterpretowane. 

• Porządkuje narrację oraz ujednolica tekst stylistycznie – inaczej pracuje się z tekstem naukowym, literackim, popularnonaukowym czy beletrystyką. Za każdym razem dostosowuje język do gatunku i stylu autora.

• Sprawdza, czego brakuje, wyjaśnia niejasności z autorem, skraca

• Poprawia nielogiczności i wszelkie błędy językowe i interpunkcyjne.

REDAKTOR PROWADZĄCY

Inne zadania przypadają w udziale redaktorowi inicjującemu czy prowadzącemu? Redaktor prowadzący nadzoruje proces powstawania książki. Zakres jego obowiązków zależy od wielkości zespołu i organizacji pracy w wydawnictwie. W mniejszych oficynach zazwyczaj opiekuje się książką od pomysłu i negocjacji z autorem/agentem, poprzez samodzielną redakcję językową i nadzorowanie projektu okładki, po wybór papieru i zatwierdzanie książki do druku. W większych lub inaczej zorganizowanych firmach uczestniczy w tym kilka osób, np. sprawdzaniem poprawności składu zajmuje się redaktor techniczny lub ‒ jak bywa coraz częściej ‒ operator DTP. Ale redaktor prowadzący wciąż jest osobą, która „spina” poszczególne etapy pracy i odpowiada za realizację koncepcji książki. 

W niektórych wydawnictwach redaktor prowadzący jest jednocześnie redaktorem inicjującym/nabywającym. To on wyszukuje ciekawe tytuły zarówno na rynku zagranicznym, jak i polskim i robi wszystko, żeby przekonać wydawcę do jego publikacji. 

Opublikowano

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.2

Kiedy właściwie postawić przecinek?

Przecinek w równoważnikach zdań, przed imiesłowami i przed spójnikiem a  

W polskiej interpunkcji żaden znak nie wprowadza takiego zamieszania jak przecinek. Zdarza się, że w tym samym miejscu jeden korektor wstawi przecinek, a inny go usunie. Na szczęście językoznawcy coraz częściej upraszczają zasady interpunkcyjne, ale sprawa wciąż nie jest łatwa, dla pewności warto więc sięgać po wiedzę. Tym razem trzy przykłady użycia przecinka ‒ w równoważnikach zdań, przed imiesłowami i przed spójnikiem a

Przecinek w równoważnikach zdań

Oddzielamy przecinkiem wszystkie równoważniki zdań podrzędnych, które zawierają bezokolicznik (czyli nieosobową formę czasownika), na przykład Wolę pracować w domu, niż jeździć do biura. Zasada ta dotyczy również równoważników wprowadzonych przez spójnik niż

Imiesłowy a przecinek

Imiesłowy przysłówkowe, czyli wyrazy, które kończą się -ąc (śpiewając) oraz -wszy/-łszy (spojrzawszy, usiadłszy), niemal zawsze muszą być wydzielone przecinkiem (wyjątek stanowi imiesłów „wyjąwszy” w znaczeniu ‘oprócz’), bo traktujemy je jak czasowniki.

Przykłady:

Umilkła, wpatrując się w pustą filiżankę po kawie.

Szła, śmiejąc się, a on, widząc to, podśpiewywał.

Zdradziwszy nam, co będzie dalej, zepsuła całą zabawę.

Szli przez las, podśpiewując.

Wielu z nich robi to samo, siedząc podobnie.

Przecinek z imiesłowami przymiotnikowymi (te z końcówkami -ący, -ąca, -ące, -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te, -ony, -ona, -one – mówiony, pisany, czytany garbaty, szokujący) jest trudniej, niby przecinka nie wymagają, chyba że wprowadzają dopowiedzenie:

Przykłady: 

Zachodzące słońce oślepiało siedzących.

Tutaj ciągle bawią się jakieś dzieci, nikomu nieznane.

Przecinek przed spójnikiem a

W najnowszym wydaniu Wielkiego słownika ortograficznego PWN znajdujemy następujące rozstrzygnięcia odnoszące się do tego zagadnienia:
1) Jeśli spójnik a łączy zdania przeciwstawne (a nie jego części), zawsze stawiamy przed nim przecinek, np.
Ledwie wzeszło słońce, a już zrobiło się ciepło.
Ja mówię jedno, a on drugie.
2) Jeśli spójnik a wystąpi w funkcji łącznej (tzn. możliwe jest zastąpienie go przez i), MOŻEMY postawić przed nim przecinek, np.
Spomiędzy zarośli wysunęło się stado łań, a na ich czele szedł jeleń.

Słowniku interpunkcyjnym języka polskiego prof. J. Podrackiego znajdujemy natomiast informację, że przed spójnikiem a łączącym zdania złożone zawsze stawiamy przecinek, niezależnie od tego, czy zdania te mają charakter przeciwstawny, łączny, wynikowy, uzupełniający.

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.1

Opublikowano

Korekta a redakcja tekstu – czym się różnią?

Korekta a redakcja tekstu – czym się różnią?

Teksty, które mają być opublikowane, zazwyczaj wymagają redakcji i korekty. Ponieważ w codziennym użytkowaniu te terminy najczęściej są stosowane wymiennie, a granica między nimi jest płynna, spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, czym się różnią? 

Czym zajmuje się redaktor, a czym korektor? 

Najprościej rzecz ujmując, redaktor to ktoś, kto redaguje (robi redakcję), a korektor koryguje, czyli robi korektę. Co to jednak oznacza w praktyce? Redaktor poprawia błędy o charakterze gramatycznym, leksykalnym, stylistycznym, składniowym, logicznym i merytorycznym, a korektor zajmuje się błędami ortograficznymi, interpunkcyjnymi i typograficznymi. Redaktor często jest pierwszym czytelnikiem tekstu (poza autorem i tymi, którym ten udostępnił swoje dzieło, żeby wypowiedzieli się na jego temat), dlatego na nim spoczywa obowiązek wyrażenia opinii odnośnie atrakcyjności tekstu dla czytelnika, zapewnienia mu spójności i jednolitości stylistycznej oraz logicznej i merytorycznej. Praca redaktora obejmuje więc szerszy zakres.  

W praktyce oznacza to, że redaktor poprawia błędy przed składem (tzw. I czytanie tekstu), a korektor szczytuje tekst po składzie. Autor ma zawsze wgląd w zmiany przedstawione przez redaktora, nie należy się zatem obawiać, że oddając tekst, traci nad nim kontrolę. Zazwyczaj redakcja przychyla się do weta autora na temat poprawek, chyba że będzie obstawał przy rażących błędach.   

Opublikowano

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.1

Kiedy postawić przecinek?

Przecinek to znak interpunkcyjny, który przysparza najwięcej trudności, bo oczywiście jest najczęściej używany. Nie będę tłumaczyć wszystkich zasad dotyczących jego użycia. Wybiorę te, w których najczęściej popełniacie błędy i które najczęściej spotykam w różnych tekstach. 

1. Przecinek w zdaniach nadrzędno-podrzędnych. Kiedy mamy zdanie złożone podrzędnie, czyli takie, którego jedna część uzupełnia drugą, na przykład Kiedy stałam w kolejce, ktoś ukradł mi pieniądze, to musimy oddzielić przecinkiem dwa czasowniki „stałam” i „ukradł”!

Przykłady:

Zobacz, ile zrobiliśmy dla ciebie.

Zostań w domu, gdy pada deszcz.

Jeśli teraz wyjdziesz, więcej mnie nie zobaczysz

Gdy przechodziła przez pokój, światło tańczyło.

Ten przecinek nie tylko oddziela dwa czasowniki, ale też zdanie nadrzędne od podrzędnego. 

Przed słowem który stawiamy przecinek, ale gdy słowo to wprowadza zdanie podrzędne, nie kończy się na przecinku przed który – zdanie składowe trzeba domknąć, na przykład Wszystkie dzieci, które grały w piłkę, były bardzo zmęczone. Zasada ta dotyczy też zaimka co, na przykład Wszystko, co przychodzi mi na myśl, już powiedziano. W połączeniach wyrazowych do którego, na którą, na podstawie którego, podczas której, przed którym, w którym, za pomocą której, wprowadzających zdanie składowe, przecinek stawiamy przed całym połączeniem, na przykład Wszyscy, do których mówił, zostali przekonani

Zdanie podrzędne należy więc oddzielać przecinkiem. Jednak gdy nie jest ono rozwinięte (czyli występuje tylko zaimek pytajny), przecinka przed zaimkiem wprowadzającym to zdanie nie postawimy, na przykład Wiem dlaczego; Zapytaj ją gdzie; Zastanawiam się tylko po co.

2. Cofanie przecinka
W połączeniach typu chyba że (żeby), pod warunkiem że, tym bardziej że, jako że, (po)mimo że, zwłaszcza że, dlatego że, tylko że, podczas gdy, w miarę jak, ani też, na wypadek gdyby, wtedy gdy, nawet jeśli, zwłaszcza że (jeśli) przecinek stawiamy przed całym wyrażeniem, a nie na przykład przed „że” czy „jeśli”.

3. Wołacz, czyli gdy się do kogoś zwracamy

Wyrazy w wołaczu (na przykład Cześć, Leno, przywitaj się; Marku, podejdź do tablicy; Nie idź tam, kochanie, bo to zabronione!)zawsze oddzielamy przecinkiem, nawet gdy wołacz zastąpimy mianownikiem i powiemy Serwus, Anatol zamiast Serwus, Anatolu. O przecinku nie zapominamy też w sytuacji, gdy zwrot do adresata znajduje się na końcu zdania (Z pewnością nie, tato; Nie denerwuj mnie, cholero jedna!)

Pisząc maila, również pamiętamy o postawieniu przecinka po zwrocie do adresata, na przykład Drogi Jacku, zapraszamy Cię na uroczystość; Kochani Rodzice, bardzo za Wami tęsknię

4. Przecinek a wtrącenia. Wtrącenie to część zdania, którą można usunąć bez szkody dla treści i należy je wydzielić przecinkiem, myślnikiem lub nawiasem, na przykład Nigdy mnie nie pochwalił, nawet za moje największe osiągnięcia, bo uważał to za zbędne; To się wydarzył, o ile mnie pamięć nie myli, 2 tygodnie temu; Dziewczyny, i Gośka też, tam były

Kiedy właściwie postawić przecinek? cz.2

Opublikowano

Pisownia „nie” z różnymi częściami mowy

Pisownia „nie” z różnymi częściami mowy

„Nie” jest partykułą przeczącą, czyli nieodmienną częścią mowy. Z innymi częściami mowy piszemy ją razem/łącznie albo oddzielnie/osobno. Warto przyswoić sobie kilka zasad, żeby nie popełniać błędów przy jej zapisie. 

PARTYKUŁĘ „NIE” PISZEMY ŁĄCZNIE Z:

 Rzeczownikami, np. nienawiść, niesprawiedliwość, nieuczeń, nieczytanie. 

ALE: • Z nazwami własnymi „nie” zapisujemy z łącznikiem, np. nie-Europejczyk, nie-Warszawa. 

• Przymiotnikami w stopniu równym, np. niezły, niedobry, nieludzki, nieczynny, niepolski. 

• Przysłówkami odprzymiotnikowy w stopniu równym,np. nieciasno, niezależnie, niezdecydowanie. ALE: W przeciwstawieniach „nie” zapisujemy osobno, np. nie dobrze, lecz źle.

• Imiesłowami przymiotnikowymi czynnym (-ący) oraz biernym (-ny, -ty, -ony), np. niemówiący, niezapisany, nieotwarty. ALE: W przeciwstawieniach „nie” zapisujemy osobno, np. nie złamana, ale zwichnięta ręka.

PARTYKUŁĘ „NIE” PISZEMY ODDZIELNIE Z:

• Czasownikami w bezokoliczniku, osobowej formie, nieosobowej formie, a także w postaci imiesłowu przysłówkowego: współczesnego (-ąc), uprzedniego (-łszy, -wszy) i biernego (-no, -to),np. nie zamówił, nie zaproponowaliśmy, nie potrafiono, nie poszedłszy, nie oddawszy, nie czyniąc, nie umyto. 

• Liczebnikami, np. nie dwa, nie drugi, nie ośmioro, nie podwójny. ALE: niejeden (w znaczeniu wielu, niejeden przyjaciel, lub nie jeden, ale dwóch przyjaciół mnie zobaczyło); niewielu, niewiele.

 Zaimkami, np. nie ty, nie mój, nie wszyscy, nie każdy, nie tyle. ALE: nieco, niecoś, niektórzy, niektóry, niejaki = pewien, nieswój = niezdrów.

• Przysłówkami, np. nie bardzo, nie dziś, nie zawsze, nie inaczej. ALE: niezbyt, nieraz (często), niebawem, niekiedy (czasem),  niespełna, niemal lub nieomal, nieopodal.

• Przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym, np. nie gorszy, nie najgorszy, nie najostrzejszy, nie najwyższy. 

• Wyrażeniami przyimkowymi, np. nie od razu, nie bez winy, nie za krótko, nie za głośno. ALE niezadługo (wkrótce).